Sáp nhập và cơ hội phát triển văn hóa ở xã Phúc Thọ

Khi bản đồ hành chính được vẽ lại, những ranh giới làng xã xưa có thể mờ đi trên giấy tờ, nhưng trong tâm thức người dân, ký ức văn hóa vẫn luôn sống động. Văn hóa không chỉ là những lễ hội, đình chùa hay các làn điệu dân ca, mà còn là nếp sống, cách nghĩ, cách cảm – những thứ không thể đo bằng con số, nhưng lại gắn liền với cội rễ của mỗi cộng đồng. Vấn đề đặt ra là: Làm sao để không làm nhạt phai những giá trị ấy trong dòng chảy của sự thay đổi? Bởi sáp nhập về bản chất là sự tái cấu trúc, nhằm phát triển hiệu quả hơn, nhưng nếu không có chính sách bảo tồn văn hóa bài bản, những nét riêng biệt có nguy cơ bị lu mờ.

Trong bối cảnh đó, trách nhiệm thuộc về cả hệ thống chính trị lẫn mỗi người dân. Cần có những chủ trương cụ thể nhằm duy trì và phát huy các giá trị văn hóa vật thể và phi vật thể. Từ việc bảo tồn đình, đền, chùa cổ; tổ chức lại các lễ hội dân gian; đến việc duy trì các lớp học dân ca, chèo,… đều là những hành động cần thiết để "giữ hồn" cho một vùng đất sau sáp nhập. Thay vì để sự phát triển hành chính làm mai một bản sắc, các cấp, ngành cần xem đây là cơ hội để tổ chức lại hệ thống thiết chế văn hóa hiệu quả hơn, đầu tư đúng mức hơn và tạo cơ chế để các giá trị truyền thống được vươn mình mạnh mẽ trong đời sống hiện đại. Bên cạnh đó, văn hóa sẽ không thể sống nếu không có người giữ gìn. Người dân – những chủ thể văn hóa – phải là trung tâm trong mọi chiến lược bảo tồn và phát huy giá trị truyền thống. Để bản sắc không chỉ là ký ức, mà là hành động cụ thể trong đời sống hằng ngày: hát dân ca trong ngày hội, gói bánh chưng trong dịp Tết, rước kiệu trong lễ làng… Văn hóa chỉ thật sự sống khi người dân vẫn tự hào, vẫn gắn bó và tiếp nối những giá trị từ cha ông để lại.

Kểừ ngày 1/7/2025, xã Phúc Thọ chính thức được thành lập trên cơ sở sáp nhập các đơn vị hành chính: Phụng Thượng, Phúc Hòa, Long Thượng, Trạch Mỹ Lộc, Tích Lộc và thị trấn Phúc Thọ – những vùng đất giàu truyền thống, phong phú di sản và đậm đà bản sắc văn hóa xứ Đoài. Đây không chỉ là một thay đổi về địa giới mà còn là bước ngoặt về cơ hội phát triển toàn diện, đặc biệt là lĩnh vực văn hóa.

Với quy mô dân số hơn 76.000 người và diện tích gần 40 km², xã Phúc Thọ trở thành địa phương có quy mô lớn, nguồn lực dồi dào và vị trí giao thông chiến lược. Quốc lộ 32, Tỉnh lộ 418, 419 cùng các trục giao thông quan trọng như Tây Thăng Long hay Bắc – Nam không chỉ mở rộng cơ hội phát triển kinh tế, mà còn tạo điều kiện thuận lợi cho giao lưu văn hóa – nghệ thuật với các vùng lân cận. Sự hợp nhất nhiều vùng quê giàu truyền thống đã tạo nên một Phúc Thọ mới – nơi hội tụ, lan tỏa và tiếp nối các giá trị văn hóa độc đáo. Trạch Mỹ Lộc – vùng đất cách mạng tiêu biểu, nơi in dấu chân các lãnh đạo tiền bối như đồng chí Tôn Đức Thắng, Trường Chinh. Tích Lộc gắn liền với sông Tích, lưu giữ bao giá trị văn hóa sông nước. Phụng Thượng nổi tiếng với truyền thống khoa bảng, Phúc Hòa giàu tinh thần yêu nước, Long Thượng gắn liền với kháng chiến, thị trấn Phúc Thọ – trung tâm chính trị, hành chính xưa – góp phần hoàn thiện bức tranh văn hóa phong phú, sâu sắc của xã mới.

Hiện nay, xã có tới 73 di tích, trong đó 40 di tích đã được xếp hạng (01 di tích quốc gia đặc biệt, 10 di tích cấp quốc gia, 29 di tích cấp thành phố). Lễ hội truyền thống đình Tường Phiêu – di sản văn hóa phi vật thể quốc gia – là điểm sáng tiêu biểu khẳng định sức sống bền bỉ của văn hóa địa phương. Cùng với đó là 21 lễ hội được tổ chức hằng năm từ tháng Giêng đến tháng Ba âm lịch, các di tích tâm linh – tín ngưỡng như đình, đền, chùa trải dài khắp các thôn xóm… tạo thành một không gian văn hóa – tâm linh phong phú, hấp dẫn và có khả năng phát triển thành sản phẩm du lịch văn hóa đặc trưng.

Phong trào văn hóa, văn nghệ, thể dục – thể thao trên địa bàn tiếp tục phát triển mạnh mẽ. Các CLB hát chèo, CLB thơ ca, đội văn nghệ làng xã được duy trì, khích lệ và từng bước chuyên nghiệp hóa. Nét đẹp này không chỉ góp phần nâng cao đời sống tinh thần cho nhân dân, mà còn là nền tảng để xây dựng môi trường sống nhân văn, nghĩa tình, gắn bó cộng đồng.

Với quy mô rộng hơn, Phúc Thọ mới có điều kiện đầu tư các trung tâm văn hóa quy mô cấp vùng, các khu sinh hoạt cộng đồng hiện đại, đồng thời dễ dàng triển khai các lớp truyền dạy nghệ thuật dân gian, bảo tồn lễ hội truyền thống, mở rộng không gian sáng tạo cho thế hệ trẻ tiếp cận với di sản văn hóa trong bối cảnh hiện đại hóa, hội nhập. Sự kết nối về mặt địa lý và tinh thần của các đơn vị hành chính cũ không phải là sự hoà tan, mà là sự cộng hưởng – nơi mỗi giá trị văn hóa được trân trọng, ghi nhận và phát huy trong một không gian mới rộng lớn hơn. Những "ngôi sao" văn hóa địa phương không còn tỏa sáng lẻ loi, mà cùng nhau hình thành một "dải ngân hà" rực rỡ, tạo nên thương hiệu văn hóa Phúc Thọ.

Có thể nói, xã Phúc Thọ mới đang sở hữu đầy đủ yếu tố để trở thành một vùng đất phát triển văn hóa bền vững – từ di sản, truyền thống, nhân lực đến cơ sở vật chất và định hướng chiến lược. Vấn đề đặt ra lúc này là làm sao để tiếp tục khai thác hiệu quả tiềm năng ấy, bảo tồn những gì đã có và viết tiếp những chương mới rực rỡ hơn. Sáp nhập hành chính không làm mất đi văn hóa – nếu con người không quên gìn giữ nó. Trái lại, với xã Phúc Thọ, sáp nhập chính là cơ hội vàng để thúc đẩy phát triển văn hóa mạnh mẽ hơn, bài bản hơn và sâu rộng hơn – nơi mà di sản được phát huy, truyền thống được tiếp nối, và mỗi người dân đều là một "người giữ lửa" cho bản sắc quê hương giữa hành trình đổi mới và hội nhập.

Nguồn, ảnh: Thu Huyền